Virtual Reality in de Psychologie

20 februari 2015

Virtual reality in de psychologie

Er gebeurd veel op het gebied van virtual reality de afgelopen jaren. Door middel van het op het hoofd zetten van een grote bril waarbinnen beelden worden geprojecteerd en met de juiste bewegingssensors valt tot een hoog niveau een realistische wereld te creëren waarbinnen je alle kanten rond kan kijken en de wereld echt tot leven komt door beleving van diepte. De game industrie wacht met smart op de verdere ontwikkeling van deze producten om gamers nog meer beleving te bieden bij het spelen van hun games.

Toch zouden deze hedendaagse gimmick ook van toegevoegde waarde kunnen zijn binnen de klinische praktijk van de psychologie. De hoge mate van behaalbaar realisme in combinatie met de mogelijkheid die beleving in de veilige setting van de aanwezigheid van de behandelaar in de behandelkamer biedt mogelijkheden en in ieder geval alternatieven voor reeds gebruikte interventies bij met name aan angst gerelateerde problematiek. De belangrijkste interventie is exposure, waarbij de patiënt wordt blootgesteld aan hetgeen angst oproept om zodoende corrigerende ervaringen op te kunnen doen. Deze exposure kan in het echt, maar in de aanloop hiernaartoe wordt vaak ook gebruik gemaakt van imaginaire exposure waarbij een beroep wordt gedaan op het inbeeldingsvermogen van patiënten. Toch levert dit een beperkt levendige ervaring op en is de effectiviteit afhankelijk van het verbeeldend vermogen. Door het gebruik van virtual reality kan deze doelgroep toch effectief blootgesteld worden aan de angstoproepende stimuli. Wat dacht je van een spinnenfobie waarbij je virtueel wordt blootgesteld aan beelden van een spin terwijl je een (nep)spin voelt?

virtual reality

Een tweede voordeel is dat de behandelaar als het ware erbij kan zijn terwijl de patiënt de beleving heeft en zich zodoende kan richten op bijvoorbeeld het leren omgaan met de angst die opkomt bij de patiënt op dat moment. De behandelaar hoeft dus niet helemaal mee naar de situatie om er toch mee aan de slag te zijn. Naarmate deze techniek zich verder zal ontwikken biedt dit uitgebreide mogelijkheden om hier ver in te gaan en bijvoorbeeld angstige situaties helemaal te doorlopen op verschillende manieren om vertrouwen op te doen alvorens in het echt blootgesteld te worden. Deze blootstelling in de echte wereld zal altijd nodig blijven omdat de patiënt ook weet dat het uiteindelijk niet helemaal echt is en het in een veilige setting is, maar als de angst al veel behapbaarder is geworden, kan de patiënt al wel voldoende vertrouwen op doen in deze gesimuleerde omgevingen om de blootstelling in het echt beter te kunnen doorkomen en verdragen.

Een andere mogelijkheid is dat virtual reality gebruikt kan worden om lichamelijke sensaties op te roepen. Mensen met bijvoorbeeld een paniekstoornis zijn snel bang voor wat zij in hun lichaam voelen gebeuren gerelateerd aan de spanning zoals een verhoogde hartslag en verandering in ademhaling. Binnen de cognitieve gedragstherapie maken wij gebruik van verschillende technieken om deze sensaties op te roepen. Virtual reality kan ditzelfde oproepen door bijvoorbeeld mensen in een virtuele achtbaan te zetten welke door de realistische beleving vaak ook spanning oproept en daarmee ook lichamelijke sensaties. Zodoende zouden mensen kunnen leren dat wat zij in hun lichaam ervaren hoort bij bepaalde belevingen en niet direct iets ernstigs betekent, wat men vaak wel vreest wanneer men lijdt aan een angst of paniekstoornis.

Hoewel de wereld van de virtual reality nog volop in ontwikkeling is, valt nu al op te maken dat er nu al valt te profiteren van de mogelijkheden die het biedt voor behandelingen. Dit zal in de toekomst waarschijnlijk enkel verder uitbreiden. Kobussen en Partners onderzoekt nu al wat de bruikbaarheid is van materiaal dat nu al in omloop is zoals de Google cardboard of colorcross waarin enkel een smartphone geplaatst hoeft te worden om een virtual reality beleving te hebben. Een gemakkelijke oplossing welke ook thuis door iedereen gebruikt kan worden, bijvoorbeeld om te oefenen. Let wel op dat wanneer u daadwerkelijk lijdt aan forse angsten het verstandig is deze aan te pakken onder begeleiding van een professional. Onze praktijk biedt hier goede mogelijkheden toe, al dan niet met de mogelijkheid om virtual reality te gebruiken bij de behandeling.

Zelf eens virtual reality ervaren? Hiervoor heb je allereerst een telefoonhouder nodig te koop bij :
https://www.vr-store.nl/of bij http://cardboards.nl/

Daarnaast heb je apps nodig hiervoor. In de Google play store kunt u de cardboard app downloaden. In deze app is een link naar meer bruikbare apps voor virtual reality. Ook voor iOS zijn meerdere opties te vinden.

 Voorbeeld van Mathijs van Nieuwkerk die een virtual reality bril de oculus rift probeert vindt je hier.

Drs. Ing. Francisco Steenbakkers is psycholoog en psychotherapeut in opleiding. Hij houdt zich naast behandelingen bezig met technologische innovaties in de geestelijke gezondheidzorg en gaming.